Ciri-Ciri Isteri Solehah: Wanita Pilihan dalam Islam

Ciri-ciri isteri solehah berpegang pada enam sifat yang disebut Allah dalam Surah At-Tahrim ayat 5: Muslimat (berserah diri), Mukminat (beriman), Qanitat (taat), Taibat (suka bertaubat), Abidat (ahli ibadah) dan Saihat (gemar berpuasa). Sifat ini diperkukuh oleh Surah An-Nisa ayat 34 yang menggambarkan isteri solehah sebagai wanita yang taat lagi memelihara diri serta kehormatan ketika suami tiada. Pendek kata, dia menjaga hubungan dengan Allah dahulu, kemudian terpancarlah ketaatan dan akhlaknya kepada suami dan keluarga.

Saya tulis panduan ini untuk dua kumpulan pembaca. Buat muslimah yang teringin menjadi isteri solehah, ada bahagian semak diri dan doa di hujung nanti. Buat lelaki yang sedang mencari pasangan, ada bahagian khas cara menilai calon supaya tidak silap pilih. Sebelum itu, eloklah kita betulkan satu kekeliruan besar dahulu.

Apakah maksud isteri solehah?

Isteri solehah ialah wanita yang sudah berkahwin yang menyempurnakan dua hubungan sekaligus: hubungannya dengan Allah dan hubungannya dengan suami. Perkataan “solehah” berasal daripada kata akar yang bermaksud baik dan elok, lawan kepada rosak. Maka isteri solehah ialah isteri yang baik di sisi Allah, bukan sekadar baik pada pandangan manusia.

Asas kepada semua sifat ini ialah taqwa. Tanpa taqwa, ketaatan kepada suami boleh bertukar menjadi sekadar menyenangkan hati manusia, dan akhlak yang baik hanya jadi adat tanpa pahala. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan dalam artikel AL-KAFI #1192 menegaskan bahawa ciri utama isteri solehah berpaksikan ketaatan kepada Allah terlebih dahulu, barulah disusuli ketaatan kepada suami. Susunan ini penting: solehah bukan bermula daripada suami, tetapi daripada Tuhan.

Apakah perbezaan wanita solehah dan isteri solehah?

Banyak laman web mencampuradukkan dua istilah ini, sedangkan ada bezanya.

Aspek	Wanita solehah	Isteri solehah
Siapa	Mana-mana muslimah, berkahwin atau belum	Khusus wanita yang sudah bernikah
Hubungan asas	Dengan Allah	Dengan Allah dan suami
Ciri tambahan	Taqwa, ibadah, akhlak, menjaga aurat	Taat suami, jaga maruah dan harta suami ketika ditinggalkan
Rujukan utama	Surah At-Tahrim ayat 5	At-Tahrim 5 + An-Nisa ayat 34

Setiap isteri solehah semestinya seorang wanita solehah, tetapi tidak semua wanita solehah sudah menjadi isteri. Sebab itu seorang gadis yang mahu bersedia menjadi isteri solehah perlu membina sifat wanita solehah dahulu, kerana akhlak sebelum kahwin itulah yang akan terbawa-bawa ke dalam rumah tangga. Solehah pula bukan satu-satunya ukuran; ia berganding rapat dengan ciri-ciri isteri yang baik seperti kesetiaan, kebijaksanaan menguruskan rumah dan kemesraan terhadap suami.

Apakah ciri-ciri isteri solehah menurut Al-Quran?

Al-Quran tidak meninggalkan kita meneka. Dua ayat menjadi tiang kepada keseluruhan tajuk ini, dan kedua-duanya saling melengkapi.

Enam sifat dalam Surah At-Tahrim ayat 5

Ketika menegur isteri-isteri Nabi, Allah menyebut sifat ganti yang lebih baik. Mufassir seperti Imam al-Qurtubi dalam tafsirnya menghuraikan enam sifat ini sebagai senarai ciri isteri idaman dalam Islam:

1. Muslimat, perempuan yang berserah diri dan tunduk kepada perintah Allah.
2. Mukminat, perempuan yang beriman, membenarkan dengan hati apa yang diperintah dan dilarang.
3. Qanitat, perempuan yang taat, tekun dalam ketaatan kepada Allah dan kemudian kepada suami. Inilah sifat yang paling kerap disebut sebagai inti isteri solehah.
4. Taibat, perempuan yang suka bertaubat, segera kembali kepada Allah setiap kali tergelincir.
5. Abidat, perempuan ahli ibadah, hidupnya dihiasi solat, zikir dan ketaatan yang berpaksikan tauhid.
6. Saihat (disebut juga Saimat atau Shoimat), perempuan yang gemar berpuasa, baik puasa wajib mahupun sunat.

Perhatikan susunannya: Muslimat dan Mukminat dahulu (hubungan dengan Allah), barulah Qanitat (ketaatan), kemudian Taibat, Abidat dan Saihat (amalan berterusan). Solehah dibina dari dalam ke luar.

Surah An-Nisa ayat 34, taat dan memelihara diri

Ayat ini memberi takrif ringkas yang sering dipetik: “…maka perempuan yang soleh itu ialah yang taat (kepada Allah dan suaminya), dan yang memelihara diri serta kehormatan dan harta suaminya ketika suami tidak hadir, dengan pemeliharaan Allah.” Istilah ulama bagi sifat kedua ini ialah hafizhat lil-ghaib, penjaga di kala ketiadaan.

Gabungan dua ayat ini melahirkan rangka ciri yang akan kita kupas satu per satu di bawah.

Apakah tanda-tanda wanita solehah?

Berikut ialah ciri-ciri isteri solehah yang boleh dilihat dalam amalan harian, setiap satu berlabuh pada dalil.

1. Qanitat: taat kepada Allah, kemudian kepada suami

Ketaatan kepada suami ialah lanjutan daripada ketaatan kepada Allah, bukan menggantikannya. Hadis riwayat Ahmad menyebut: apabila seorang wanita menjaga solat lima waktu, berpuasa pada bulan Ramadan, memelihara kehormatannya dan taat kepada suaminya, dia dipersilakan masuk syurga dari mana-mana pintu yang dia mahu. Empat syarat ini disebut sekali, solat, puasa, kehormatan, ketaatan, menunjukkan ketaatan suami tidak berdiri sendiri.

Mencari keredaan suami termasuk dalam erti Qanitat. Hadis riwayat An-Nasai dan Abu Daud menggambarkan ciri isteri yang menggembirakan suami: taat apabila disuruh, menyenangkan apabila dipandang (sarrathu), serta menjaga diri dan harta apabila ditinggalkan.

2. Hafizhat lil-ghaib: menjaga maruah dan harta suami ketika ditinggalkan

Inilah teras tingkah laku isteri solehah. Apabila suami keluar bekerja atau bermusafir, isteri solehah:

• memelihara kehormatan dan maruah dirinya, tidak membuka ruang fitnah dengan bukan mahram;
• menjaga rahsia dan amanah suami, tidak mendedahkan hal rumah tangga kepada orang luar;
• menjaga harta dan nafkah yang ditinggalkan, tidak membazir dan tidak mengambil tanpa izin.

Ketiga-tiga perkara ini disebut serentak dalam hadis-hadis di atas dan terbit terus daripada Surah An-Nisa ayat 34.

3. Bersyukur atas nafkah pemberian suami

Isteri solehah bersyukur atas pemberian suami walaupun sedikit, dan tidak menafikan kebaikan suami. Hadis menyebut amaran terhadap wanita yang sering mengingkari kebaikan suaminya. Syukur ini menjaga keberkatan rumah tangga dan menjauhkan rasa tidak puas hati yang merosakkan kasih sayang.

4. Berakhlak mulia, penyayang dan suka berdamai

Hadis riwayat An-Nasai menyifatkan wanita ahli syurga sebagai penyayang dan subur (banyak melahirkan zuriat), serta suka berdamai apabila berlaku perselisihan. Ada riwayat yang menggambarkan sikap ini secara konkrit: apabila suami marah, isteri itu akan memegang tangan suami sambil berkata dia tidak akan tidur lenyak sehingga suaminya reda. Inilah gambaran isteri yang mendahulukan ishlah (mendamaikan) berbanding mempertahankan ego.

5. Taibat dan Abidat: sentiasa kembali kepada Allah

Isteri solehah bukan wanita yang sempurna tanpa silap. Dia Taibat, cepat bertaubat apabila tersalah, dan Abidat, menghias hari dengan ibadah. Sifat inilah yang membezakan solehah daripada sekadar baik hati: dia memperbaiki diri kerana Allah, bukan kerana mahu dilihat orang.

6. Mendidik anak menjadi ibu yang solehah

Peranan isteri solehah menjangkau ke generasi seterusnya. Dia mendidik anak (tarbiah), menanam tauhid dan akhlak sejak kecil, serta menjadi contoh dalam solat dan adab. Ibu yang solehah ialah madrasah pertama bagi anak-anak.

Isteri solehah ialah perkongsian, bukan perhambaan

Di sinilah ramai tersilap faham. Konsep solehah sering disempitkan kepada “isteri yang patuh segala-galanya”, sedangkan Islam membina perkahwinan di atas dasar sakinah, mawaddah dan rahmah (Surah Ar-Rum ayat 21), ketenangan, kasih sayang dan belas ihsan yang berbalas antara dua pihak.

Adakah isteri solehah wajib taat suami dalam semua perkara?

Tidak. Ketaatan isteri itu bukan ketaatan mutlak. Kaedahnya jelas: tiada ketaatan kepada makhluk dalam perkara mendurhakai Allah. Maka jika suami menyuruh meninggalkan solat, membuka aurat di hadapan bukan mahram, atau melakukan apa-apa maksiat, isteri tidak wajib taat, malah tidak boleh taat.

Ketaatan yang dituntut ialah dalam perkara yang tidak bertentangan dengan syariat: menjaga rumah tangga, memelihara maruah keluarga, dan kerjasama harian. Memahami batas ini melindungi isteri daripada kezaliman atas nama agama, dan melindungi suami daripada menyalahgunakan haknya.

Hak dan tanggungjawab berbalas

Solehah seorang isteri tidak menggugurkan tanggungjawab suami. Suami wajib menunaikan nafkah secara halal, menggauli isteri dengan baik (Surah An-Nisa ayat 19), serta membimbing keluarga ke arah agama. Inilah maksud perkongsian: kedua-dua pihak memikul amanah masing-masing. Sebab itu, sebelum berkahwin, eloklah seseorang turut memahami ciri-ciri suami yang baik, kerana rumah tangga sakinah dibina oleh dua orang yang sama-sama berusaha.

Bagaimana cara menjadi isteri solehah?

Tiada siapa lahir terus solehah; ia satu perjalanan. Berikut langkah praktikal yang boleh dimulakan hari ini.

1. Kukuhkan solat lima waktu. Inilah ujian pertama. Jika solat terjaga, sifat-sifat lain lebih mudah terbina.
2. Belajar ilmu fardu ain. Solehah memerlukan ilmu, kenali halal dan haram, hak suami isteri, dan adab rumah tangga. Rujuk sumber yang dipercayai seperti laman Pejabat Mufti, program di IKIMfm, atau pengajian di institusi seperti UTM.
3. Jaga lisan dan akhlak. Tinggalkan mengumpat, perbaiki tutur kata, dan latih sifat sabar serta pemaaf.
4. Latih sikap syukur. Hargai pemberian suami dan keluarga, biar sedikit sekalipun.
5. Muhasabah dan bertaubat. Amalkan sifat Taibat, semak diri setiap malam, dan kembali kepada Allah setiap kali tergelincir.
6. Mohon pertolongan Allah. Usaha sahaja tidak cukup tanpa taufik daripada-Nya.

Semak diri: adakah saya isteri solehah?

Senarai semak ringkas ini untuk muhasabah peribadi, bukan untuk menghukum orang lain:

• Adakah solat lima waktu saya terjaga tanpa ditangguh sesuka hati?
• Adakah saya taat kepada suami dalam perkara yang tidak melanggar syariat?
• Adakah saya menjaga maruah, rahsia dan harta suami ketika dia tiada?
• Adakah saya bersyukur dengan nafkah yang diberi, walau sedikit?
• Adakah saya cepat berdamai dan tidak menyimpan dendam?
• Adakah saya mendidik anak dengan agama dan menjadi contoh baik?
• Adakah saya bertaubat dan memperbaiki diri apabila tersalah?

Jika ada yang belum tercapai, itu petunjuk bahagian mana yang perlu diusahakan, bukan tanda untuk berputus asa.

Apakah doa untuk menjadi isteri solehah?

Doa yang paling masyhur ialah doa dalam Surah Al-Furqan ayat 74:

“Rabbana hablana min azwajina wa zurriyyatina qurrata a’yun waj’alna lil-muttaqina imama.”

(Wahai Tuhan kami, kurniakanlah kepada kami pasangan dan keturunan yang menjadi penyejuk mata kami, dan jadikanlah kami imam ikutan bagi orang yang bertaqwa.)

Boleh juga diamalkan permohonan ringkas seperti “Ya Allah, jadikanlah aku isteri yang solehah, yang taat kepada-Mu dan menyenangkan suamiku dalam keredaan-Mu.” Konsistensi doa, digandingkan dengan usaha, itulah jalan yang dijanjikan.

Untuk lelaki: bagaimana memilih isteri solehah?

Memilih pasangan ialah keputusan ibadah, bukan sekadar urusan duniawi. Nasihat Nabi terang sekali.

Pilihlah yang beragama

Hadis sahih riwayat al-Bukhari (no. 5090) dan Muslim (1466) menyatakan: wanita dinikahi kerana empat perkara, hartanya, keturunannya, kecantikannya, dan agamanya. Maka pilihlah yang beragama, nescaya beruntung. Ibn Hajar dalam Fath al-Bari dan Imam Nawawi menghuraikan bahawa agama dijadikan kayu pengukur utama, mengatasi nasab, harta dan rupa. Empat faktor lain tidak salah untuk dipertimbang, tetapi agama mesti didahulukan kerana itulah yang kekal dan membawa keberkatan. Ini berbeza daripada sekadar mengejar ciri-ciri wanita idaman lelaki yang lazimnya menumpukan rupa dan tarikan luaran semata-mata.

Cara menilai calon

• Perhatikan hubungannya dengan Allah: solat, aurat dan adabnya.
• Lihat akhlaknya dengan ibu bapa dan orang sekeliling, bukan sekadar manis di hadapan anda.
• Tinjau latar belakang keluarga, kerana didikan rumah banyak membentuk peribadi.
• Minta pandangan orang yang dipercayai dan beristikharah kepada Allah.

Sebagai panduan tambahan ketika menilai calon menantu, rujuk juga senarai calon menantu perempuan yang baik.

Apabila sudah berkahwin

Mendapat isteri solehah ialah satu amanah. Jagalah dia dengan baik, tunaikan haknya, dan jadilah suami yang turut layak baginya. Solehah seorang isteri akan terus mekar dalam rumah tangga yang penuh kasih sayang, dan di sinilah pentingnya kedua-dua pihak mengetahui cara menjaga hubungan suami isteri agar keharmonian itu kekal terpelihara.

Kelebihan dan ganjaran menjadi isteri solehah

Sifat solehah bukan beban, tetapi pelaburan untuk dunia dan akhirat.

• Sebaik-baik perhiasan dunia. Hadis riwayat Muslim menyebut dunia ini perhiasan, dan sebaik-baik perhiasannya ialah wanita solehah.
• Jalan ke syurga dipermudah. Hadis riwayat Ahmad menjanjikan wanita yang menjaga solat, puasa, kehormatan dan ketaatan suami masuk syurga dari mana-mana pintu yang dia mahu.
• Penyejuk mata dan ketenangan rumah tangga. Dia menjadi sumber sakinah, melahirkan suasana mawaddah dan rahmah seperti yang Allah maksudkan dalam Surah Ar-Rum ayat 21.
• Pahala berterusan menerusi anak. Didikan ibu yang solehah menjadi sedekah jariah yang mengalir walau setelah tiada.

Kesimpulan

Ciri-ciri isteri solehah berpaksikan dua ayat: enam sifat dalam Surah At-Tahrim ayat 5 (Muslimat, Mukminat, Qanitat, Taibat, Abidat, Saihat) dan ciri taat lagi memelihara diri dalam Surah An-Nisa ayat 34. Daripada situ terpancarlah ketaatan kepada Allah dan suami, penjagaan maruah dan harta ketika ditinggalkan, syukur, akhlak mulia, dan didikan anak.

Yang penting difahami: solehah ialah perkongsian dalam keredaan Allah, bukan ketaatan mutlak yang membatalkan maruah. Buat yang sedang berusaha, mulakan dengan solat dan ilmu, semak diri, dan iringi dengan doa. Mohonlah kepada Allah agar dikurniakan menjadi, atau memiliki, isteri solehah, kerana dialah rahmat yang membawa keberkatan ke seluruh rumah tangga.